Hadži Pervizova (Potočka) džamija

Hadži Pervizova džamija, poznata i kao Potočka džamija, nalazi se u banjalučkom naselju Potok, nekadašnjoj mahali koja se razvijala na desnoj obali rijeke Vrbas. Izgrađena je 1630. godine i predstavlja jedan od vrijednih spomenika islamske arhitekture i kulturno-historijskog nasljeđa Banje Luke.

Džamija je kroz vijekove bila središte vjerskog života stanovnika ove mahale, ali i važan dio njenog nastanka i razvoja. Zahvaljujući vakufu njenog osnivača, oko džamije se formirala nova mahala koja je dobila poseban značaj u urbanom razvoju grada. 

Ko je bio Hadži Perviz?

Osnivač džamije bio je Hadži Perviz, ugledni stanovnik Banje Luke iz 17. vijeka. Svojom vakufnamom, koju je 1630. godine sastavio i ovjerio poznati sarajevski pjesnik i tadašnji banjalučki kadija Muhamed Nerkesi, ostavio je sredstva za izgradnju i održavanje džamije.

Kako bi obezbijedio trajno funkcionisanje svoje zadužbine, Hadži Perviz je uvakufio više privrednih objekata, među kojima su bili dućani, bašče i novčana sredstva. Prihodi od ovog vakufa korišteni su za održavanje džamije i plate službenika, što je bilo karakteristično za osmanski sistem vakufa.

Nastanak mahale Potok

Izgradnja Hadži Pervizove džamije imala je veliki uticaj na razvoj ovog dijela Banje Luke. Podizanjem džamije i formiranjem vakufa nastala je nova mahala koja je u početku nosila naziv Nova mahala.

Zbog potoka koji je prolazio u blizini džamije, objekat je među stanovništvom dobio naziv Potočka džamija, dok je ime njenog osnivača Hadži Perviza vremenom ostalo manje poznato u odnosu na narodni naziv.

Arhitektura Potočke džamije

Hadži Pervizova džamija pripadala je tipu manjih jednoprostornih džamija sa drvenom munarom. Po svojim dimenzijama bila je jedna od najmanjih džamija u Banjoj Luci, ali je upravo zbog svoje jednostavne i skladne arhitekture predstavljala vrijedan primjer tradicionalnog bosanskog graditeljstva.

Uz džamiju se nalazilo lokalno mezarje, koje je činilo sastavni dio ovog historijskog kompleksa.

Rušenje i obnova Hadži Pervizove džamij

Tokom rata u Bosni i Hercegovini Hadži Pervizova odnosno Potočka džamija je 6. septembra 1993. godine zapaljena i teško oštećena. Tom prilikom uništeni su krov, drvena munara i trijem, dok su zidovi objekta pretrpjeli velika oštećenja.

Zbog svoje historijske i kulturne vrijednosti, mjesto i ostaci Potočke džamije proglašeni su nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine 2003. godine.

Nakon toga započela je obnova džamije, a radovi su završeni 2011. godine. Obnovljeni objekat ponovo je postao mjesto okupljanja vjernika i važan dio kulturnog identiteta ovog dijela Banje Luke. Prva džuma nakon obnove klanjana je u julu 2011. godine, nakon osamnaest godina prekida. 

Kulturni značaj Potočke džamij

Hadži Pervizova džamija danas predstavlja jedan od značajnih spomenika koji svjedoče o razvoju Banje Luke tokom osmanskog perioda. Njena vrijednost nije samo u samoj arhitekturi, već i u priči o vakufu, nastanku mahale i ljudima koji su svojim zadužbinama oblikovali izgled grada.

Smještena u naselju Potok, ova džamija čuva uspomenu na vrijeme kada su se oko vjerskih objekata formirale mahale, razvijala trgovina i stvarala urbana struktura Banje Luke.

Posjeta Hadži Pervizovoj (Potočkoj) džamiji

Danas je Hadži Pervizova ili Potočka džamija jedna od vrijednih historijskih lokacija Banje Luke. Za posjetioce zainteresovane za islamsku arhitekturu, kulturnu baštinu i historiju grada predstavlja mjesto gdje se mogu upoznati sa pričom o jednom od najstarijih banjalučkih vakufa.

Njena obnova simbolizuje očuvanje kulturnog nasljeđa i nastavak tradicije koja traje gotovo četiri vijeka.