Manastir Moštanica

Manastir Moštanica jedan je od najznačajnijih pravoslavnih manastira u Bosni i Hercegovini. Nalazi se na sjevernim padinama planine Kozare, na oko dvanaest kilometara od Kozarske Dubice.

Istorija manastira

Istorija manastira veoma je bogata i kompleksna. Prema predanju, Manastir Moštanica potiče iz 1111. godine i smatra se zadužbinom slavne loze Nemanjića, odnosno Stefana Nemanje, dok ga pojedina predanja povezuju i sa kraljem Dragutinom Nemanjićem, koji je vladao ovim prostorima.

Prvi pisani podatak o manastiru potiče iz knjige „Otačnik“, koja je napisana u vrijeme igumana Grigorija, 1579. godine, a danas se čuva u manastiru Hilandar na Svetoj Gori.

Prema jednom predanju:

„U manastiru Moštanici su svi srpski arhiepiskopi, pa i Sv. Sava, službu Božiju služili. Šta više, u njemu se nalazilo darova i spomena od sviju srpskih vladara. No sve je ovo propalo u tečaju vremena jer je ovaj stari srpski manastir često puta bio paljen i pljačkan, pa što god je u njemu nađeno od vrijednosti, sve je to razgrabljeno i odneseno.“

Stradanja i obnove

Zbog svog velikog duhovnog i istorijskog značaja, manastir je kroz vijekove često stradao. Prema manastirskom predanju, Moštanica je stradala čak deset puta, ali je zahvaljujući upornosti monaha i vjerujućeg naroda uvijek iznova obnavljana.

Posljednje veliko stradanje dogodilo se 1953. godine, na praznik Preobraženja Gospodnjeg, kada su komunisti nasrnuli na vjernike i sveštenike, a potom zapalili manastirske knjige, ikone, barjake i druge dragocjenosti. Nakon ovog događaja manastir je narednih šest godina bio zapušten.

Velika obnova započela je 1959. godine, za vrijeme banjalučkih episkopa Vasilija (Kostića) i Andreja (Frušića). Samo dvije godine kasnije, 1961. godine, Moštanica je prvi put u svojoj istoriji postala ženski manastir.

Obnova manastirskog kompleksa

Iguman Vasilije (Kvrgić) zajedno sa sestrinstvom uložio je veliki trud u uređenje i izgradnju manastirskog kompleksa.

Tokom narednih decenija realizovani su brojni značajni radovi:

• 1972. godine – izgrađen je novi konak;
• obnovljena je manastirska ekonomija;
• podignut je kameni zid oko manastira;
• 2002. godine – u manastirskom dvorištu izgrađen je zvonik sa kapelom posvećenom Svetom Vasiliju Ostroškom;
• 2005. godine – izvršena je dogradnja konaka;
• 2007–2012. godine – sprovedena je cjelovita obnova manastirske crkve.

Posebno značajan period predstavljala je upravo obnova crkve, kojom je manastirski kompleks dobio uređeniji izgled i stvoreni su bolji uslovi za njegov duhovni i svakodnevni život.

Novo poglavlje u životu manastira

Iguman Vasilije (Kvrgić) upokojio se 18. decembra 2020. godine. Na njegovo mjesto došao je sadašnji iguman Sergej (Antić).

Pod njegovim rukovodstvom nastavljeni su radovi na uređenju i razvoju manastirskog kompleksa. Izgrađen je zimski hram posvećen Svetom đakonu Avakumu, kao i manastirska biblioteka sa kancelarijom, dok je započeta i obnova konaka.

Današnje sestrinstvo čine tri monahinje: prepodobna monahinja Evgenija (Dragičević), prepodobna monahinja Teodora (Tošić) i prepodobna monahinja Angelina (Apostolovska), na čelu sa visokoprepodobnim igumanom, protosinđelom Sergejem (Antićem).

Moštanica kao ishodište drugih manastira

Duhovna istorija Moštanice nije vezana samo za njen sopstveni kompleks. Od ovog manastira nastala su još dva značajna manastira – Lepavina i Komogovina, koje su osnovali moštanički kaluđeri bježeći pred Turcima.

Manastir je dao i dvojicu svetitelja – Svetog đakona Avakuma i Svetog Teodora Moštaničkog, čime njegovo duhovno nasljeđe prelazi granice samog manastira i vezuje se za širu istoriju Srpske pravoslavne crkve.

Svjetionik pravoslavne duhovnosti

Na Moštanicu su kroz vijekove napadale mnoge vojske, nevolje i nevjere, ali je ona sva ta stradanja ponosno i uspravno izdržala i nadživjela.

Njena istorija je istorija stalnog obnavljanja, gradnje, podizanja i vaskrsenja. Svako novo stradanje ostavljalo je trag, ali je istovremeno stvaralo novi razlog da se manastir obnovi i sačuva za buduće generacije.

Danas Manastir Moštanica predstavlja jedno od važnih mjesta pravoslavne duhovnosti u Potkozarju i Bosni i Hercegovini. Njegova viševjekovna tradicija, stradanja i obnove svjedoče o snazi vjere i istrajnosti ljudi koji su ga kroz vijekove čuvali.

Moštanica i danas traje kao svjetionik svetosavlja, srpskog nacionalnog identiteta i pravoslavne duhovnosti.

‍