Hram Uspenja Presvete Bogorodice

Hram Uspenja Presvete Bogorodice nalazi se u banjalučkom naselju Kočićev vijenac i pripada Eparhiji banjalučkoj. Od 2009. godine u hramu se vrše redovna bogosluženja. U topličkoj parohiji, koja obuhvata banjalučka naselja Kočićev vijenac i Srpske Toplice, prema istorijskim izvorima, u srednjem vijeku postojao je pravoslavni hram, odnosno crkva brvnara, koja je porušena u periodu turske vlasti u Banjoj Luci (1527-1878). Hram Uspenja Presvete Bogorodice u današnje vrijeme postao je prepoznatljiv kao duhovni i kulturni centar Banje Luke.

‍

Istorijat hrama

Središte topličke parohije u srednjem vijeku bio je pravoslavni hram, odnosno crkva brvnara, koja je porušena u periodu turske vladavine u Banjoj Luci (1527-1878). U djelima mnogih književnika, putopisaca, pronalazimo izvještaje o postojanju pravoslavnog stanovništva i  pravoslavne bogomolje na ovom području.

Bosanski biskup Marijan Maravić u svom izvještaju, koji je uputio u Rim pod nazivom Descrizione del regno di Bosna con le sue città e territori iz 1655. godine, donosi opise gradova sa podacima o zastupljenosti katoličkog, muslimanskog i pravoslavnog življa u bosanskim i nekim slavonskim župama. Biskup Maravić, govoreći o pravoslavnim hrišćanima, spominje postojanje stare crkve brvnare upravo na području gdje se nalazi današnja toplička parohija  i navodi momente života tadašnjih pravoslavnih žitelja ovog grada, koji su se okupljali i dolazili na bogosluženja u ovu crkvu i parohiju. Između ostalog navodi da u Banjoj Luci postoji oko 2.000 turskih, a pravoslavnih i katoličkih oko 100 kuća.

Poznati turski putopisac Evlija Čelebija, koji je 1660. godine boravio u Banjoj Luci, zapisao je u svom Putopisu da je u gradu vidio i pravoslavne crkve.

Franjevac Tomo Kovačević u izvještaju iz 1862. godine, objavljenom u djelu Opis Bosne i Hercegovine, piše da u Banjoj Luci postoji 60 kuća pravoslavnih Srba.

Crkva brvnara je porušena od strane Turaka, a njena građa je poslužila za izgradnju nekih drugih objekata koji su služili turskim osvajačima. U Zemaljskom muzeju Bosne i Hercegovine u Sarajevu čuva se jedna greda sa urezanim pravoslavnim krstom, koja je pripadala staroj crkvi brvnari.

Od 2002. godine područje Kočićevog vijenca i Srpskih Toplica izdvojeno je kao peta i šesta parohija banjalučka. U novembru 2005. godine  otpočela je izgradnja hrama, dovršeni su i osveštani temelji i nastavilo se zidanje. Njegovo preosveštenstvo episkop banjalučki gospodin Jefrem služio je 03. decembra 2006. godine Svetu arhijerejsku liturgiju u zakrovljenom hramu, kada su osveštana i podignuta tri zvona. Mjeseca avgusta 2009. godine administrativno su izdvojene i preimenovane peta i šesta parohija banjalučka kao prva i druga parohija toplička, koje su postale sastavni dijelovi Srpske pravoslavne crkvene opštine Toplice – Banja Luka. U julu 2010. godine pristupilo se izgradnji armirano – betonske ograde oko porte hrama, a već sledeće 2011. započeti su radovi na izradi fasade hrama, kao i ostalom spoljašnjem i unutrašnjem uređenju.

U nedelju 31. oktobra 2021. godine, na praznik Svetog apostola i jevanđelista Luke i Svetog Petra Cetinjskog, Njegovo preosveštenstvo episkop banjalučki gospodin Jefrem uz sasluženje većeg broja sveštenika i đakona odslužio je Svetu arhijerejsku liturgiju i izvršio veliko osvećenje hrama Uspenja Presvete Bogorodice.

‍

Arhitektura i izgled hrama

Hram Uspenja Presvete Bogorodice sagrađen je u moravskom stilu sa upisanim krstom. Hram ima tri kupole od kojih je glavno kube visoko 20,78 metara. Dvije kupole zvonika nalaze se na ulaznom dijelu hrama, visine 18,41 metara. Dimenzija osnove hrama je 21,08 sa 13,94 metara. Hram je prekriven bakarnim limom. Iznad glavnog ulaza sa zapada postavljena je ikona kompozicija Uspenja Presvete Bogorodice, identična fresci iz manastira Sopoćana. Na sjevernoj strani hrama iznad ulaza postavljena je ikona Pokrova Presvete Bogorodice, dok je na južnoj strani ikona Bogorodice sa Hristom u sredini. Unutrašnjost hrama popločana je granitom, a na zidovima su ikone većih dimenzija. Ikonostas, Bogorodičin i Hristov tron, pijevnice, i drugi inventar izrađeni su od kvalitetnog hrastovog drveta, sa duboreznim ornamentima i ukrasima.

Svetinje i duhovni život

U hramu Uspenja Presvete Bogorodice čuva se čestica moštiju Svetog mučenika Jovana Vladimira, kneza srpskog iz 11. vijeka. Svete mošti su donešene iz manastira Zografa sa Svete Gore Atonske, a u manastiru Svetog Stefana u Vranju ikonopisana je ikona Svetog Jovana Vladimira u koju je postavljena čestica njegovih moštiju. Ikona sa česticom moštiju Svetog Jovana Vladimira svakodnevno je dostupna na poklonjenje vjernom narodu u hramu Uspenja Presvete Bogorodice. Prilikom velikog osvećenja hrama u oltarskom dijelu položena je čestica moštiju Svetog apostola Filimona.

Naročito poštovanje vjerujući narod ove parohije ima prema Presvetoj Bogorodici. U njenu čast, a pred Bogorodičinim prestolom u hramu, svake nedelje poslije redeovnog večernjeg bogosluženja čitamo akatist Uspenja Presvete Bogorodice, velikog Bogorodičinog praznika kojem je hram posvećen.

Brinući se za duhovni razvoj parohijana, sveštenstvo hrama Uspenja Presvete Bogorodice organizuje poklonička putovanja i duhovne razgovore, kako bi se osnažila i utvrdila vjera u Vaskrslog Hrista.

Vrijedni spomena, a vezani za kulturni život naše parohije, su konkurs i dodjela nagrade za najbolju duhovnu ili patriotsku pjesmu Pod Uspenjskim svodom, koje Crkvena opština organizuje u saradnji sa Udruženjem književnika Republike Srpske – podružnica Banja Luka, a koji su prvi put objavljeni i održani 2024. godine. Ovi poetski susreti danas su poprimili oblik tradicionalne manifestacije. Sam konkurs Pod Uspenjskim svodom, na koji se javljaju pjesnici iz cijelog svijeta, traje od Ilindana do Uspenja Presvete Bogorodice, od 02. do 28. avgusta. U hramu Uspenja Presvete Bogorodice na praznik njenog Rođenje, na Malu Gospojinu - 21. septembra, organizuje se proglašenje najbolje duhovne ili patriotske pjesmu i dodjele nagrade laureatu, koja se sastoji od povelje i osveštane Bogorodičine ikone. Do kraja tekuće godine publikuje se Zbornik duhovnih i patriotskih pjesama Pod Uspenjskim svodom i dostavlja pjesnicima.