Behram-efendijina džamija

Behram-efendijina džamija, poznata i kao Đumišića džamija, nalazi se u naselju Desna Novoselija na desnoj obali rijeke Vrbas. Predstavlja jedan od najznačajnijih spomenika islamske kulturne baštine u Banjoj Luci i prema mnogim historijskim izvorima, ubraja se među najstarije džamije na području grada. 

Zahvaljujući svojoj dugoj historiji, jedinstvenoj arhitekturi i očuvanom kompleksu, Behram-efendijina džamija danas je važan dio kulturne i turističke ponude Banje Luke.

Historija Behram-efendijine džamije

Većina historijskih izvora smješta izgradnju džamije u drugu polovinu 16. ili prvu polovinu 17. vijeka, dok se kao godina nastanka često navodi 1560. godina. Tokom narednih vijekova džamija je nekoliko puta obnavljana i bila je vjersko, obrazovno i društveno središte stanovnika Novoselije, a uz nju su djelovali mekteb i drugi vakufski sadržaji. 

Posebno je bila poznata kao mjesto u kojem su se njegovali islamsko obrazovanje, prepisivanje rukopisa i duhovna tradicija.

Kuija – jedinstvena podzemna prostorija

Najpoznatija karakteristika Behram-efendijine džamije jeste kuija, mala podzemna prostorija do koje vodi pet kamenih stepenika.

Prema predanju, upravo u ovoj prostoriji Behram-efendija provodio je vrijeme u ibadetu, osami i razmišljanju. Ovakav prostor veoma je rijedak među džamijama u Bosni i Hercegovini i predstavlja jednu od najvećih posebnosti ovog kompleksa. Danas je kuija, zajedno sa džamijom, dio zaštićene graditeljske cjeline. 

Vrijedna kulturna baština

Unutrašnjost džamije krasio je vrijedan drveni minber na kojem je bio sačuvan rukopis iz 1637. godine, a za koji se smatra da ga je ispisao sam Behram-efendija. Ovaj zapis predstavljao je jedan od rijetkih sačuvanih primjera kaligrafije povezanih direktno sa osnivačem džamije. 

Pored same džamije, zaštićeni kompleks obuhvata i harem, turbe Behram-efendije, mekteb, česmu, kamenu ogradu i ulaznu kapiju, što ga čini jednim od najcjelovitije očuvanih historijskih džamijskih kompleksa u Banjoj Luci. 

Rušenje i obnova

Tokom rata u Bosni i Hercegovini Behram-efendijina džamija zapaljena je u maju 1993. godine i teško je oštećena. Već 2003. godine njena graditeljska cjelina proglašena je nacionalnim spomenikom Bosne i Hercegovine, nakon čega je započela obnova cijelog kompleksa. 

Obnovljena džamija svečano je otvorena 2005. godine, čime je ovom vrijednom spomeniku vraćena njegova vjerska i kulturna funkcija.

Posjeta Behram-efendijinoj džamiji

Danas Behram-efendijina džamija predstavlja jedno od najznačajnijih mjesta islamske baštine u Banjoj Luci. Smještena u mirnom dijelu Novoselije, okružena starim haremom i zelenilom, pruža poseban ambijent za molitvu, razgledanje i upoznavanje istorije grada.

Za posjetioce zainteresovane za kulturno nasljeđe, osmansku arhitekturu i historiju Banje Luke, Behram-efendijina džamija nezaobilazna je destinacija. Njena bogata prošlost, jedinstvena podzemna kuija i uspješna obnova svjedoče o važnosti očuvanja kulturnih i duhovnih vrijednosti koje su oblikovale identitet grada.

‍